بیشتر ایمیل هایی که در باره سوالات مربوط به پایان نامه ها و پژوهشها به من رسیده، در مورد آنالیز واریانس است. البته بعضی دوستان در مورد موضوعات مهمتری مثل رگرسیون و سری زمانی و آزمونهای مقایسه ای هم پرسیده اند. ولی از آنجا که آنالیز واریانس طیف وسیعی از آزمون ها را در بر می گیرد، سعی کردم مطالب پراکنده در وبلاگ رو جمع بندی کنم و مطالبی را نیز به آن اضافه نمایم تا دانشجویان و محققین گرامی بهتر از آن استفاده نمایند. فایل زیر بخش عمده ای از انواع آنالیز واریانس را در بر دارد که امیدوارم برای خیلی از دوستان مفید باشد.

فایل آموزشی آنالیز واریانس در نرم افزار spss

یکی از دانشجویان عزیز در باره Test Retest پرسیده بودند و صلاح دیدم مطالبی را که در این باره دارم، برای همه دوستان مطرح کنم.
راههای متفاوتی برای بررسی اعتبار (reliability) هر ابزار اندازه گیری (مانند آزمونها و پرسشنامه ها) وجود دارد که یکی از آنها، روش آزمون مجدد (Test Retest) است. این روش را می توان برای بخشی از یک پرسشنامه یا کل آن اجرا کرد. روش آزمون مجدد را بهتر است برای چیزهایی که در طول زمان پایدار هستند، مانند هوش، استفاده کنیم. این نکته مهم است که قابلیت اطمینان آزمون مجدد، تنها به ثبات آزمون اشاره دارد، نه لزوما اعتبار نتایج. همچنین باید توجه داشت هرچه آزمون سبک تر و فاصله زمانی بین دو آزمون کوتاه تر باشد، بهتر است. بقیه را در " ادامه مطلب" ببینید.

در نرم افزار SPSS   برای توصیف داده ها، روش ها و راهکارهای متعددی بسته به نوع متغیرها و نیاز کاربران، تدارک دیده شده است که عمده آنها در منوی آمار توصیفی قرار دارند.  قبلا روندهای آمار توصیفی را در گزینه های Frequencies ، Descriptive ، Explore و Crosstabs به تفصیل بررسی کردیم. (مقالات آمار توصیفی 1 و 2 را در همین وبلاگ ببینید.) گزینه های دیگری از روندهای توصیفی در spss نیز هست که یکی از آنها گزینه Ratio است. این گزینه مربوط به توصیف مقادیر نسبی متغیرها است. مثلا وقتی می خواهیم نسبت تولد پسر به دختر یا واردات به صادرات یا هر نسبت دیگری که از تقسیم مقادیر یک متغیر بر مقادیر متغیر دیگر، به دست می آید را بررسی کنیم از این روند استفاده می کنیم. در فایل آموزشی در لینک زیر مطالب مبسوطی در باره این روند ارائه شده که قابل دانلود است.
 (ضمنا این آموزش بر اساس SPSS IBM تهیه شده است.)

آمار توصیفی در روند Ratio در نرم افزار SPSS

يكي از اصلي ترين بخش هاي هر كار پژوهشي را جمع آوري اطلاعات تشكيل مي دهد. چنانچه اين كار به شكل منظم و صحيح صورت پذيرد، كار تجزيه و تحليل و نتيجه گيري از داده ها با سرعت و دقت خوبي انجام خواهد شد. براي جمع آوري اطلاعات در كارهاي پژوهشي چهار روش عمده را مورد استفاده قرار مي دهند. با مطالعه اين بخش مي‌توانيد روش منتخب برای جمع آوری داده ها در تحقيق خود را تشخيص دهيد و با انتخاب شيوه مناسب از سوگيری در تحقيق خود پيشگيری کنيد. در فایل pdf زیر مطالب مفیدی در باره روشهای جمع آوری داده های آماری آمده است که مطالعه این مقاله را به همه دانشجویان عزیز توصیه می کنم.

 روشها و منابع جمع آوری اطلاعات آماری

در تجزیه و تحلیل رگرسیون چندگانه، اغلب با ماهیت و معنی دار بودن رابطه بین متغیرهای مستقل و متغیر وابسته، سروکار داریم. متاسفانه در بیشتر موقعیت های غیر تجربی در رشته هایی مانند مدیریت، اقتصاد، علوم اجتماعی و علوم زیست شناسی، متغیرهای مستقل، به همبستگی بین یکدیگر تمایل دارند که به آن همخطی گفته می شود. پرسش هایی که در این زمینه وجود دارد این است که:
همخطی چگونه بوجود می آید؟
همخطی چه اثرات سوئی بر نتایج تجزیه و تحلیل ها می گذارد؟
چگونه می توان همخطی را در تجزیه و تحلیل رگرسیون تشخیص داد؟
چگونه می توان همخطی را به حداقل رساند؟

برای پاسخ به این سوالات میتوانید فایل زیر را دانلود و مطالعه کنید.

مطالبی در مورد همخطی در رگرسیون چندگانه

 آزمون کروسکال- والیس یک آزمون غیر پارامتری و از سری آزمون های آنالیز واریانس محسوب می شود كه برای مقایسه های سه و بيشتر از سه گروه از آن استفاده مي کنیم. آناليز واريانس يك طرفه كروسكال-واليس با استفاده از رتبه ها، آزمون فوق العاده مفيدي براي تصميم گيري در باره اين است كه آيا k گروه نمونه مستقل، از جامعه هاي آماري مختلف آمده اند يا نه؟ بديهي است كه نمونه ها بدون استثنا اختلافاتي با يكديگر خواهند داشت. ولي سوال اين است كه آيا اختلافات مشاهده شده در نمونه ها نماينده اختلافات موجود در جوامع هستند يا ناشي از شانس و تصادف اند؟ برای آشنایی بیشتر با این آزمون و نحوه اجرای آن در نرم افزار spss، در لینک زیر یک فایل آموزشی در این زمینه قرار دارد  که می توانید آن را دانلود و استفاده کنید.

چگونگی تحلیل واریانس کروسکال والیس در نرم افزار spss 

آزمون مك نمار مانند آزمون علامت که قبلا مطرح شد، براي معني دار بودن تغييرات به ويژه براي طرحهاي «قبل از/ بعد از» استفاده مي شود كه در آن هر فرد يا آزمودني به عنوان گواه خود به كار مي رود و در آن يافته ها به صورت اسمي يا رتبه اي هستند. از اين آزمون براي بررسي ميزان تاثير يك «مقاله، كتاب، سخنراني، دوره آموزشي، ملاقات هاي فردي و ...» استفاده مي شود. توضیحات بیشتر در مورد ماهیت این آزمون و اینکه در نرم افزار spss چگونه آن را اجرا کنیم، در فایل آموزش که در لینک زیر موجود است، آمده است.

آزمون مک نمار و نحوه اجرای آن در نرم افزار spss

آزمون علامت از دسته آزمون هاي دو نمونه اي وابسته به هم است و نام آزمون علامت از اين حقيقت ناشي مي شود كه در اين آزمون به جاي مقادير عددي، از علامت هاي (+ و -) به عنوان مشاهدات آن استفاده مي شود. اين آزمون بويژه در مواردي كه مقادير عددي امكان ندارد يا مناسب نيست، بسيار مفيد است. مثلا اگر يك پژوهشگر آزمون مهارت هاي زندگي را در بين چند همسر جوان قبل و بعد از يك دوره آموزشي ارزيابي و مقايسه كند، آزمون علامت آزمون مناسبی برای تحلیل اینگونه اطلاعات است. برای آشنایی با این آزمون و چگونگی انجام آن در نرم افزار spss فایل آموزشی آن را از لینک زیر دریافت کنید.

آزمون علامت در نرم افزار spss